OTİZMLİ BİREYLER ve ZİHİN KURAMI

Zihin kuramı, kişinin kendi zihinsel süreçlerini anlaması ve tanımlayabilmesi aynı zamanda diğer insanların duygu, düşünce, inanç, arzu ve niyetlerini anlayabilmesidir. Bunun sonucunda kişi diğerlerinin davranışlarının sebebini anlar, olaylar karşısında verecekleri tepkileri, hissedecekleri duyguları tahmin edebilir ve kendi davranışlarını da buna göre ayarlayabilir.

Zihin kuramı eksikliğinin yol açabileceği bazı şeyler şöyle sıralanabilir:

• Diğer insanların duygularını anlayamama
• Diğer insanların düşüncelerini anlayamama
• Diğer insanların niyetlerini anlayamama
• Yaşanan olayın yol açacağı duyguyu tahmin edememe
• İletişim kurarken karşısındakinin duygularını hesaba katamama
• Bir şey anlatırken karşısındakinin ne bildiğini hesaba katamama dolayısıyla eksik bilgi verme ve anlaşılmaz olma
• Bir şey anlatırken karşısındakinin ilgilenip ilgilenmediğine dikkat etmeden konuşma, aynı konudan defalarca bahsetme ya da uygun olmayan yer ve zamanlarda konuşma
• İroni ve espriyi anlayamama
• Mecaz kullanımları anlayamama
• Karşılıklı doyurucu bir etkileşime girmede zorluk

Araştırmalar gösteriyor ki otizmli bireylerde zihin kuramı becerileri normal gelişen bireylere göre daha düşük. Dolayısıyla otizmli bireylerin yaşadığı sosyal beceri zorluklarının altında yatan sebeplerden birinin zihin kuramındaki sorunlar olabileceği düşünülüyor. Buna dayanarak zihin kuramı becerilerinin kazandırılmasının sosyal beceri gelişimine katkıda bulunabileceğine inanılıyor.

ZİHİN KURAMI EĞİTİMİ  

Bu eğitimde temel olarak kişiye kendisinin ve başkalarını duygularını ve zihinsel durumlarını tanıma ve anlamaya yönelik çalışmalar yaptırılır. Eğitim kapsamında kazandırılması hedeflenen bazı beceriler şöyledir:

• Fotoğrafı gösterilen duyguyu söyleme
• Hangi olayların söylenen duyguya yol açabileceğini tahmin etme
• Olaya bağlı duygu tahmin etme
• İsteğin gerçek olup olmamasına bağlı duygu tahmin etme
• Kişinin isteğinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine dair beslediği inanca dayalı duygu tahmin etme
• Kişinin bilgisini anlama
• Kişinin bilgisine göre açıklama yapma veya bir olay anlatma
• Kişinin yanlış düşüncelere sahip olabileceğini anlama
• Kişinin duygu, bilgi ve/veya niyetine göre davranışını tahmin etme
• Kişinin davranışının sebebini tahmin etme
• Kendi davranışlarının başkalarının duygu ve davranışlarını nasıl etkileyebileceğini tahmin etme vb…

Sonuç olarak kendi duygularını tanımayı, başkalarının zihinsel süreçlerini anlamayı öğrenen çocuk sosyal ortamlarda daha uygun davranışlar sergileyebilir. Bu yüzden eğitimcilerin, otizmli öğrencilerin sosyal becerilerini değerlendirirken zihin kuramı seviyelerini de değerlendirip uygun hedefleri eğitim planına dahil etmeleri faydalı olacaktır.

Psk. Merve ÖZBAKIR